New Height of Everest will be Determined

New Height of Everest will be Determined

Buddhi Narayan Shrestha

सगरमाथाको नयाँ उचाइ टुंगो लाग्दै

 बुद्धिनारायण श्रेष्ठ

सरकारले सर्वोच्च शिखरको उचाइ मापन गर्न चैत २७ गते सगरमाथा आधार शिविरतर्फ प्राविधिक टोली पठाएको छ  । टोली सदस्यहरू एक महिनादेखि त्यस क्षेत्रको वातावरणसँग अनुकूल हुन ‘अक्लामेटाइजेसन’ गर्दै छन्  ।

उचाइ पचाउन आधार शिविरबाट ७,००१ मिटरमा रहेको तेस्रो क्याम्पसम्म ओहोर–दोहोर गर्दै, यन्त्र–उपकरण परीक्षण गर्दै छन् । उनीहरूले ५,०५० मिटरमा रहेको लोबुचेमा क्रस–ओरिजिन रिसोर्स सेयरिङ (सीओआरएस) नियन्त्रण विन्दु पनि स्थापना गरेका छन् ।


आफ्नो देशको सम्पत्तिका रूपमा रहेको विश्व सम्पदाको मापन तथा लेखाजोखा नेपाल आफैंले गर्दै छ । यसअघि कतिपय देशले सगरमाथाको उचाइ घटेको र कतिपय देशले बढेको भनेका छन् । सन् २०१५ को भूकम्पले सगरमाथाको उचाइ घटेको छ कि भन्ने शंकालु अध्येता पनि छन् । आफैंले मापन नगरेसम्म नेपालले पारम्परिक उचाइलाई नै मान्दै आएको छ । अबको मूल्यांकनपछि उचाइ घटबढ सम्बन्धी विवादको अन्त्य हुनेछ । तर मापन विश्वलाई चित्त बुझ्ने गरी आधुनिक विधिविज्ञान तथा प्रविधि अपनाई प्राविधिक तवरले गर्नुपर्छ । त्यसैले सगरमाथाको परिशुद्ध मापन चुनौतीपूर्ण छ । परिष्कृत उचाइ निर्धारण गरी संसारभरका सम्बन्धित क्षेत्रका वैज्ञानिक तथा अध्येतालाई सन्तुष्ट तुल्याउने यो अवसर पनि हो ।

२०११ मा सगरमाथाको सफल आरोहण गरिसकेका खिमलाल गौतमको नेतृत्वमा चार सर्भेयरले सगरमाथाको उचाइ मापन गर्दै छन्। मापन टोलीलाई चुचुरोसम्म पुर्‍याउन र फर्काउन पिक प्रमोसन प्रालिमार्फत चार सदस्यीय शेर्पा गाइडको नेतृत्व छिरिङ जाङ्बु शेर्पाले गरेका छन् । उनले दुईपटक सगरमाथा चुमिसकेका छन् । यो टोलीलाई प्रधानमन्त्री केपी ओलीले माला र टीका लगाई ‘एक सेन्टिमिटर पनि फरक नपर्ने गरी यथार्थ उचाइ नाप्नुहोला, तपाईंहरूले ल्याएको नाप नै सगरमाथाको आधिकारिक उचाइ हुनेछ’ भनी सफलताको कामना गर्दैे बिदाइ गरेका थिए ।

मापन कार्य
सगरमाथाको उचाइ मापन पूर्ण प्राविधिक कार्य हो । सगरमाथाको टुप्पोमा प्वाल पारी त्यहाँबाट फलामको मोटो डन्डी सीधै तल ठोक्दै सगरमाथाको पीँध अर्थात समुद्रको सतहसम्म पुर्‍याउँदा त्यो डन्डी कति मिटर लामो हुन्छ, त्यही नै सगरमाथाको उचाइ हो । बङ्गालको खाडीको पानीको सतह शून्य मिटरको उचाइ हो । त्यो शून्य मिटरको समतलन रेखालाई सगरमाथा टुप्पाको उचाइले बनाएको समतलन रेखासँग समानान्तर गरी सीधै तलतिर ९० डिग्रीको कोणमा त्यस्तो डन्डी ठोकिएको हुनुपर्छ । कोण दायाँ–बायाँ पारेर डन्डी ठोकिन पुग्यो भने त्यसले परिशुद्ध उचाइ जनाउन सक्दैन । यिनै कुरा सगरमाथा मापनका मुख्य विषय–वस्तु हुन् । वस्तुगत हिसाबले सगरमाथाको टुप्पोबाट डन्डी ठोकेर मापो लिन सकिँंदैन । बङ्गालको खाडीको पानीको सतहलाई शून्य मिटर उचाइ मानेर विभिन्न विधि तथा वैज्ञानिक तौरतरिका अवलम्बन गर्दै मैदानी भाग हुँदै त्रिकोणमितीय समतलन नापिन्छ । अनि सगरमाथाको टुप्पोसम्मको विन्दुमा यन्त्रद्वारा अवलोकन गरी उचाइ पत्ता लगाइन्छ ।


यसका लागि भारतको कोलकाताको समुद्र सतहदेखि नेपालको सिरहा जिल्लाको माडर अनि त्यहाँदेखि ओखलढुङ्गा–सोलु पिके डाँडासम्म १७० किलोमिटर त्रिकोणमितीय समतलन नापी गरिएको छ । तराईदेखि पहाडसम्म २३० स्थानको विन्दुमा जीएनएसएस (ग्लोबल नेभिगेसन स्याटेलाइट सिस्टम) प्रविधिबाट नापो लिइसकिएको छ । यीमध्ये १२ विन्दुसँगको सर्वेक्षणका आधारबाट सगरमाथाको चुचुरोमा एन्टेनायुक्त जीपीएस रिसिभर यन्त्रद्वारा ब्रह्माण्डमा तैरिरहेका स्याटेलाइटले दिएको डाटा क्याप्चर रेकर्ड गरिन्छ । यही डाटा रेकर्ड गर्न मापन टोली सगरमाथाको चुचुरोतर्फ लागेको हो । चुचुरोमा जीपीएस रिसिभरद्वारा रेकर्ड गर्न तथा चट्टानी भागदेखि चुचुराको हिउँको थुप्रोसम्मको उचाइ लिन ग्राउन्ड पेनिट्रेसन राडर (जीपीआर) का सहायताले मापन गरी संगणना गर्नु सफल आरोहण गर्नुजत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ ।

चुनौती
जीपीएस प्रविधिद्वारा रेकर्ड गरिएको तथ्याङ्क र स्थापना गरिएका अन्य सर्वेक्षणका काँचाकोरा तथ्याङ्कलाई वैज्ञानिक तरिकाले प्रशोधन गरी परिष्कृत गर्नु निकै चुनौतीपूर्ण मानिन्छ । यस्ता चुनौतीमा मापनलाई परिशुद्ध गर्न डिफ्लेक्सन अफ भर्टिकल, जियोआइड, अब्सोलुट ग्राभिटेसनल एनिमोली, टेक्टोनिक मोसन, एटमस्फेरिक करेक्सन जस्ता प्रविधियुक्त क्यालकुलेसन (जोड–घटाउ) आवश्यक पर्ने हुन्छ । नेपालले निर्धारण गरेको नयाँ उचाइलाई विश्वका एक–दुई संस्था तथा व्यक्तिले चुनौती दिए भने तथ्य–तथ्यांक तथा विधि उल्लेख गर्दै सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । २०७२ को भूकम्पले उचाइ खलबलाएको रहेछ/रहेनछ, अनि हिमचुलीको टुप्पोमा थुप्रेको हिउँको उचाइ समेतको मापन हो कि त्यसभित्रको चट्टानको भन्ने विषयलाई पनि चुनौती मान्नुपर्छ । अमेरिका भन्छ— सगरमाथाको उचाइ २ मिटर बढेको छ । चीन ठोकुवा गर्छ— ४ मिटर घटेको छ । अहिले मापन गर्दा बढेको देखिए वा घटेको पाइए, के कारणले यस्तो भएको हो भन्ने प्राविधिक तथ्य उजागर गर्नु पनि चुनौती हो ।

तथ्यांक प्रशोधन
प्राप्त विभिन्न तथ्यांक प्रशोधन गरी परिष्कृत तुल्याउन उच्चस्तरीय समन्वय समिति गठन गर्नु सान्दर्भिक हुन्छ । त्यसमा प्राविधिक उपसमिति तथा टोलीहरूले कार्य गर्ने संयन्त्र बनाउनुपर्छ । उपसमितिमा सर्भेयर, डिजिटल एस्ट्रोनमर, जियोफिजिसिस्ट, हाइड्रोलजिस्ट, जियोम्याटिस्ट, डाटा प्रोसेसर, जियोसाइन्टिस्ट जस्ता विषयविज्ञ रहनुपर्छ । तथ्यांक प्रशोधनका क्रममा चीन र भारतलाई पनि सहभागी गराउनु समय–सापेक्ष हुन्छ । किनभने सगरमाथा नेपाल–चीन सीमामा छ, अर्कातिर भारतले पिक–१५ (सगरमाथा) विश्वको सबैभन्दा अग्लो हिमचुली हो भनी पत्ता लगाएको हो । तथ्यांक प्रशोधन गर्दा तापक्रम, गुरुत्वाकर्षण, मौसमी शुष्कता आर्द्रता, हावाको चाप परिष्कृत गरिनुपर्छ । उच्चस्तरीय समन्वय समितिले गर्ने कामको तथ्यता/सत्यता बढाउन अमेरिकाको नेसनल जियोग्राफिक/बोस्टन म्युजियम अफ साइन्स, युएन कार्टोग्राफिक डिभिजन, इन्टरनेसनल एसोसियसन अफ जियोडेसी, इन्टरनेसनल फेडरेसन अफ क्लाइम्बिङ एन्ड माउन्टेनियरिङ, युनाभकोलाई समितिको आमन्त्रित सदस्यका हैसियतमा संलग्न गराउँदा परिणाम घोषणाको वजन बढ्छ ।

अवसर
सगरमाथा मापनकार्य चुनौती र जोखिमपूर्ण भए पनि यसमा अवसरसमेत जोडिएको छ । नेपालका सर्भेयर प्राविधिक तथा वैज्ञानिकहरू मापनकार्यमा निपुण रहेछन् भनी विश्वसमक्ष कौशल देखाउने मौका हो यो । नेपालमा रहेका हिमालयको अध्ययन–अनुसन्धान गर्ने तथा हिमाली भूकम्पको जोखिमको लेखाजोखा राख्ने विश्वका फिजिसिस्ट, सिस्मोलजिस्ट, जियोलजिस्ट, क्लाइमेटोलजिस्ट, इन्भाएरन्टलजिस्ट, जियोडेसिस्ट, जियोमर्फोलजिस्ट सन्तुष्ट हुने विधि तथा प्रविधि अपनाउनुपर्छ । १९५३ मे २९ का दिन तेन्जिङ र हिलारीले सफल आरोहण गर्दा सगरमाथाको थाप्लोमा तेन्जिङले पहिले पाइला टेके कि हिलारीले भन्ने कौतूहल सबैलाई भयो । ती दुवैले हातेमालो गरी एकैपटक टेकेको जवाफ दिए । उचाइ मापन प्रक्रियामा पनि सबै विधि पुर्‍याइएको छ भनी विश्वलाई आश्वस्त तुल्याउने अवसर हो यो।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: